Sandokai

De Sandokai, een van de belangrijkste teksten in de zentraditie, werd geschreven door Shítóu Xīqiān (700-790), in de westerse zen beter bekend onder zijn Japanse naam Sekitō Kisen.

De titel van dit gedicht verwijst naar een taoïstische tekst uit de 2e eeuw met dezelfde naam.
San
betekent oorspronkelijk “drie”, vandaar ook “veel”, “het vele”, “onderscheid”, “de veelheid van verschijnselen”, “het relatieve”.
Do
is “Tao” : “het ene”, “de weg”, “de leegte” “het absolute”.
K
ai betekent “harmonie”, “het samenvallen”.

Zo kan je Sandokai vertalen als:
De harmonie tussen het relatieve en het absolute of
Het samenvallen van verschil en eenheid of
Vorm en Leegte zijn niet gescheiden of
Het Ene én het Vele.


Sekito vertolkt op een typisch Chinese, poëtische wijze de basisboodschap van de Hartsoetra dat vorm en leegte niet gescheiden zijn. Evenals de Hartsoetra, die als typische Mahayanatekst het mededogen centraal stelt, herinnert de Sandokai ons eraan dat “de werkelijkheid begrijpen nog geen verlichting is”. Het realiseren van onze ware natuur, die het persoonlijke overstijgt, betekent niet dat we onze menselijke gevoelens en relaties overboord gooien (wat men tegenwoordig noemt: “spiritual bypassing”). De ware natuur omvat en overstijgt het “kleine zelf”, doorprikt en relativeert het, zodat gedachten, emoties en relaties bevrijd worden. Zo vinden we onze oorspronkelijke weidsheid terug, het ongescheiden zijn. Hierin zijn alle niveaus van het bestaan geïntegreerd.Dat betekent onder andere dat ons leven als mens in de gemeenschap doortrokken is van een gevoel van diepe verbondenheid, behulpzaamheid en vrijgevigheid.

Zoals alle ware zenteksten is ook de Sandokai geen theoretische, filosofische verhandeling, maar een hulpmiddel om ons met onze neus te drukken op de directe ervaring van de levende werkelijkheid hier en nu. Niet alleen in zazen, maar op alle momenten van het dagelijkse leven kan de fundamentele ongescheidenheid van het Ene en het Vele zich realiseren. Zo manifesteert zich de volheid van het leven, als een duurzaam geluk dat niet afhankelijk is van omstandigheden. Op het einde van het gedicht spoort Sekito ons dan ook krachtig aan, niet te blijven steken in een beperkt functioneren, maar de vrijheid die onze ware natuur is NU te realiseren:

Sta me toe je eraan herinneren, jij die je engageert in een diepe beoefening: de tijd gaat snel, verkwist je leven niet.”

Luc De Winter

De onderstaande vertaling werd gemaakt door Joan Halifax en Kazuaki Tanahashi, op vraag van Luc De Winter, tijdens een retraite in Upaya Cen Center te Santa Fe, New Mexico (augustus 2009).

Het Ene én het Vele.
Het hart van de Grote Wijze van Indië
werd intiem overgedragen oost en west.
Mensen kunnen wijs of dom zijn;
de weg heeft geen noordelijke of zuidelijke voorouders.
De bron is klaar en helder;
vertakkende zijrivieren stromen in het donker.
Gehecht zijn aan dingen is begoocheling;
de werkelijkheid begrijpen is nog geen verlichting.
De zintuigen en hun domeinen vermengen zich
en blijven toch zichzelf;
wanneer ze op elkaar inwerken,
overstijgen ze hun eigen toestand.
Elk ding heeft zijn unieke eigenschappen;
geluiden kunnen schril zijn of vreugdevol.
In duisternis zijn alle woorden één;
in helderheid zijn zinnen duister of klaar.
De vier elementen keren terug naar hun bron,
als kinderen naar hun moeder.
Vuur is heet; wind waait;
water is nat; aarde stevig.
Het oog ziet kleur, het oor hoort geluid;
de neus ruikt; de tong proeft zout of zuur.
De wortel van elk ding
doet takken en bladeren bloeien..
Stam en twijg delen de essentie;
woorden onderscheiden hen van elkaar.
In helderheid is er duisternis;
vormen worden niet onthuld door duisternis.
In duisternis is er helderheid;
helderheid verduidelijkt geen vormen.
Helderheid en duisternis contrasteren met elkaar,
zoals de voorste en achterste voet wanneer je loopt.
Elk ding heeft zijn eigen verdienste
en krijgt zijn naam in overeenstemming met plaats en functie.
Dingen passen samen, zoals een doos en haar deksel.
Samenvallend met de werkelijkheid, ontmoeten pijlpunten elkaar midden in de lucht.
Begrijp de ware betekenis van woorden:
maak je eigen normen niet.
Als je de weg niet voor ogen ziet,
zullen je voeten dan het pad kennen?
Vooruit gaan overstijgt ver en dichtbij;
als je verloren bent zijn bergen en rivieren onbereikbaar.
Sta me toe je eraan herinneren, jij die je engageert in een diepe beoefening: de tijd gaat snel, verkwist je leven niet.

Vertaling: Luc De Winter, vanuit de Engelse vertaling van Kazuaki Tanahashi en Joan Halifax.