Over zen

Wat is zen?

Zen is een tak van het boeddhisme, die ontstaan is in China en via Japan nu ook in het Westen beoefend wordt. Het woord betekent op zich ongeveer ‘meditatie’, het hier en nu doordringen van het fundament van ons bestaan met niets anders dan onze eigen open, niet-zoekende aandacht. Zazen is een quasi techniekloze meditatievorm, gericht op niets-dan-zitten (shikantaza), open voor een denken dat gedachten overstijgt (hishiryo), ruimer dan elk doel dat we onszelf kunnen inbeelden (mushotoku). Vanuit deze specifieke meditatievorm kan zich een nieuwe, frisse levenshouding ontwikkelen. We leren in contact te staan met de wereld in onszelf en om ons heen, ons vrijer te maken van onze eigen blinde patronen en een krachtige, gulle energie te ontplooien. Meer dan wat ook is de zen een uitnodiging, een oproep om te komen tot de kern van het bevrijde leven, hier en nu.

Als je begrijpt dat zazen de grote poort van het onderricht is, dan ben je als de draak die het water doorklieft, of de tijger die in het diepe woud loopt. Dogen, Fukanzazengi (1243)

 

De lichaamshouding

Als iemand vraagt wat echte zen is, hoef je je mond niet te openen. Toon simpelweg alle punten van je zazenhouding. Dan waait de lentebries en ontluiken de schitterende pruimenbloesems. Daichi Sokei (14de eeuw)

Zazen wordt traditioneel beoefend in de hele of halve lotushouding, eenvoudigweg omdat het zo’n stabiele, open en alerte houding is. Toch is de lotus niet voor elk lichaam evident of zelfs haalbaar. Binnen de marges van de mogelijkheden hier en nu is het aan te raden om bij elke sessie te proberen zo dicht mogelijk bij deze houding te komen. Zo vraagt zazen meteen een lichamelijke investering en vermijd je in een al te eenzijdig mentale ‘trip’ terecht te komen. De traditionele houding wordt als volgt ingenomen. We zitten met de benen gekruist op een dik, rond kussen (zafu). Het bekken is naar voor gekanteld, zodat de knieën goed tegen de grond drukken. Vanuit deze basis duwen we de wervelkolom naar boven. We drukken met onze knieën tegen de aarde en met de top van ons hoofd tegen de hemel. De kin is ingetrokken, de nek is gestrekt en de schouders zijn ontspannen. De handen liggen in de schoot, met de palmen naar boven. De linkerhand ligt op de rechterhand, en de duimen raken elkaar horizontaal. De handen vormen zo een mooie ovaal, en de zijkanten blijven in contact met de onderbuik.

 

De ademhaling

Een lange ademhaling is een lange ademhaling. Een korte is een korte. Boeddha Shakyamuni (6de eeuw v. Chr.)

Als ons lichaam stil zit, is er één grote beweging die sterk opvalt: de ademhaling. Dat kunnen we gebruiken als een anker, een focus om steeds weer naar terug te keren. Tijdens zazen laten we de ademhaling lopen zoals ze loopt. Eventueel kan er een lichte neerwaartse druk tijdens de uitademing gebruikt worden, maar let dan op dat je niet in een al te voluntaristische praktijk terechtkomt. Het best is om ‘het’ te laten ademen. Net zoals ‘het’ regent. Zo kan de ademhaling alle geestelijke complicaties wegvegen en kan onze geest helder worden, als een wolkenloze hemel.

 

Gedachten, emoties, stemmingen…

Als de geest nergens op blijft vaststeken, verschijnt de ware geest. Diamantsoetra (4de eeuw)

Net zoals de juiste ademhaling enkel uit de juiste houding kan voortkomen, zo spruit de juiste geesteshouding voort uit een diepe concentratie op de houding en de ademhaling. Tijdens zazen komen allerlei beelden, gedachten en hersenspinsels op uit het onbewuste. We laten ze voorbijgaan, zoals de wolken aan de hemel voorbijkomen en uit het zicht verdwijnen. Wanneer we stoppen met onze persoonlijke gedachten te onderhouden, verschijnt hishiryo: het bewustzijn dat denken en niet-denken overstijgt. Zonder te proberen de waarheid te bereiken of illusies te verbrijzelen, zonder te vluchten of iets te volgen, komt ons oorspronkelijk, intuïtief bewustzijn bloot te liggen, waarin we vrij kunnen worden van alle vaste beelden en meningen die we over onszelf koesteren. We kunnen ongehinderd en onbevreesd dit moment zijn.

 

Zazen en het dagelijkse leven

In een zenleven staat er niets tussen haakjes. Roland Yuno Rech

Zazen beïnvloedt ons hele wezen, lichaam en geest. Door een regelmatige beoefening, gedeeld met anderen, begrijpen we onszelf en ons leven beter. Dit inzicht weerspiegelt zich in al onze dagelijkse handelingen. Als onze geest tijdens onze handelingen dezelfde is als tijdens zazen, dan zijn al onze handelingen natuurlijk en correct (zanshin). Zoals in zazen kunnen we helemaal aanwezig zijn in de volheid van het huidige moment, hier en nu. Onze geest is tot rust gebracht, zonder verwikkelingen, zonder berekeningen, zonder angst. Ons egoïsme neemt af en onze verhouding tot de mensen wordt gemakkelijker en doorzichtiger. Ons medeleven manifesteert zich en de wijsheid verschijnt. Op deze manier kunnen we tot de essentie komen en wordt ons leven eenvoudig. Zazen is de volwassen levensvorm. Het is de echte vreugde, de authentieke vrijheid.